![لطفا چشم از مانیتور بردارید!](https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1403/5/28/19717924_976.jpg)
به گزارش خبرنگار گروه استان های باشگاه خبرنگاران جوان از مشهد، احتمالا همزمان با اولین سکه پولی که ضرب شد عدهای به فکر افتادند که چطور میشود از پول، پول درآورد!
چند وقتی جایشان پشت شیشه مغازهها بود. کمی بعد، انواع سوراخشدهشان زیر میز دخل کاسبان جا خوش کرد و بعضی هم پشت ویترینها رفتند. اما شاید ندانید ماجرای اسکناسهای تقلبی در ایران، داستانی ۱۰۰ ساله است.
نخستین جعل اسکناس در سال ۱۲۹۲ هجری شمسی توسط فردی به نام میرزا آقاخان صورت گرفت. اما گاف جالب و جابجایی یک کلمه در اسکناس، "میرزا آقا خان اسکناسی" را به دام قانون انداخت تا پرونده اولین جاعل اسکناس در ایران اینطوری بسته شود.
موزه پول، تصویری را به عنوان اولین اسکناس جعل شده ایران معرفی کرده است که در مورد آن دو داستان وجود دارد. عدهای معتقدند این جعل که به خاطر یک اشتباه عجیب ناکام ماند، در سال ۱۲۹۲ ه. ش به وسیله فردی به نام میرزا آقاخان اسکناسی انجام شده است. این جاعل حرفهای هنگام جعل اسکناس دو تومانی در مشهد به جای درج عبارت "قابل پرداخت در مشهد فقط" از عبارت "قابل پرداخت فقط در مشهد" استفاده کرده بود که جابهجایی این یک کلمه باعث مشخص شدن اسکناس تقلبی و دستگیری وی شد. با توجه به نبود کاغذ و رنگ مخصوص چاپ در ایران، هنوز چگونگی تولید این اسکناس در ابهام باقی مانده است.
اما این عبارت "قابل پرداخت در مشهد" که کار جاعل را ناتمام گذاشت چرا روی اسکناس درج شده بود؟ در اوایل پیدایش اسکناس در ایران صرفا بانک شاهی که شعباتی در مشهد، تهران، اصفهان، تبریز و شیراز داشت، اقدام به انتشار این نوع پول میکرد بنابراین هر بانک با توجه به منطقه فعالیت خود اسکناس منتشر میکرد و این اسکناسها صرفا در منطقه تحت پوشش این بانک قابل استفاده بود. به همین دلیل بانک محل صدور، نام شهر صادر کننده اسکناسها را با مهری به دو زبان فارسی و انگلیسی بر روی آنها ثبت میکرد. بر روی پولهای اصلی عبارت "PAYABLE AT MESHED ONLY" درج شده بود، اما میرزا آقاخان با یک اشتباه باورنکردنی در جابهجا شدن دو کلمه انگلیسی و چاپ "PAYABLE ONLY AT MESHED" بر روی اسکناس موفق نشد از پولهای دست سازش استفاده کند و اینگونه بود که اولین جعل اسکناس در تاریخ ایران ناکام ماند.
روایت دوم، اما میگوید اولین کسی که در ایران اقدام به چاپ اسکناس تقلبی کرد شخصی به نام الکساندر ایوانویچ بود. گفته شده او در شهریور ۱۳۰۹ به همره عدهای در زیرزمینی در جنوب تهران، اسکناسهای جعلی یک تومانی چاپ میکرد. اما با توجه به اینکه ایوانویچ فقط یک تومانی جعل میکرد، روایت اول به واقعیت نزدیکتر است. همچنین در مقالهای که به قلم دکتر علی شرقی، اقتصاددان و پژوهشگر ایرانی در دایرهالمعارف ایرانیکا در زیر سرفصل ESK منتشر شده، از جعل حرفهای آقاخان اسکناسی به عنوان اولین جعل اسکناس در ایران نام برده شده است
جعل پول در جنگ جهانی دوم!
اما جعل پول غیر از منافع شخصی آدمها در طول تاریخ معاصر کاربردهای دیگری هم داشته است. آلمانها در جنگ جهانی دوم برای از پا درآوردن اقتصاد انگلستان با کمک ۱۴۲ جاعل حرفهای، حجم عظیمی از اسکناسهای تقلبی ۵۰ پوندی را وارد ساختار پولی انگلیس کردند. در سال ۱۹۴۳ توزیع این اسکناسها آغاز شد و هر ماه یک میلیون پوند پول تقلبی به اقتصاد بریتانیا تزریق میشد.
سیستم بانکی انگلیس بعد از مدتی متوجه ورود گسترده پولهای تقلبی شد، اما جمعآوری این پولها از بازار تا ۲۰ سال بعد هم ادامه داشت. در نهایت کار به جایی رسید که بانک مرکزی انگلستان در معاملات رسمی فقط اسکناسهای ۵ پوندی را به رسمیت میشناخت. امروزه و با پیشرفت تکنولوژی، نکات ایمنی پیچیدهای در طراحی و چاپ اسکناسها به کار گرفته میشود. استفاده از مرکب با رنگ متغیر، جنس کاغذ و نقش زمینه آن، استفاده از تصاویر پیچیده، نوشتههای بسیار بسیار ریز، وجود نخهای امنیتی و ... قسمتی از این تدابیر هستند. اما جاعلان هم به همین نسبت پیشرفت کردهاند و همچنان در تمام دنیا مشغول به کار تولید پولهای تقلبی هستند.
هر چه به زمان حال نزدیکتر بشویم، نقش دانش و فناوری در داستان پلیسی جعل و ضدجعل پررنگتر میشود. دولتها میخواهند اسکناسها را طوری طراحی و چاپ کنند که کپیبرداری غیرقانونی از آنها هر چه سختتر باشد و جاعلها هم همیشه دنبال روشهایی برای تقلید از تکنیکهای جدید هستند.
طبیعی است که دلار آمریکا بهعنوان رایجترین پول دنیا، بیشتر از هر پول دیگری در معرض جعل در سراسر دنیا باشد. به همین دلیل، خزانهداری آمریکا هرچند سال یکبار، تغییراتی در اسکناسهای ۱۰۰ دلار این کشور ایجاد میکند. البته با وجود تمام این تلاشها هنوز صدها هزار دلار اسکناس جعلی در چرخه پولی کشور جریان دارد.
انتهای پیام// ف.غ